برگی از نوشته های دکتر اسپیلکا

آیا ما برای دین طراحی شده ایم ؟ 

 

تأکیدهای اخیر بر تکامل و وراثت ، به همراه پژوهش درباره تحریک مغزی به نهضتی انجامیده است که مدعی است بخش اعظم رفتار انسانی ما را ژن ها از پیش تعیین کرده اند . تأکید داروین بر انطباق و انتخاب طبیعی شماری از زیست شناسان و روانشناسان تکاملی را متقاعد کرده است که توجه خود را به تعین ارثی رفتار پیچیده انسان معطوف کنند ( باس ، هزلتون ، شکلفورد ، بلسک ، و ویکفیلد ، ۱۹۹۸ دوکینزه ۱۹۷۶ ) ، وضع فعلی این سؤال را پیش می آورد که آیا ما پیش ساخته ایم ؟ » ( کلارک و گرونشتاین ، ۲۰۰۰ ) سپس کام کوتاهی لازم است تا بپرسیم ، آیا ما برای دین طراحی شده ایم ؟ » ( بگلی ، ۲۰۰۱ ) ، در ادامه منطقی کار داکویلی و نیوبرگ ( ۱۹۹۹ ) یعنی ذهن عرفانی ، به نقل از نیوبرگ آورده اند که ذهن آدمی به لحاظ ژنتیکی چنان ساخته شده است که عقاید مذهبی را ترغیب می کند ، ( ہگلی ، ۲۰۰۱ ، ص ۵۹ ) . نیوبرگ سپس اظهار می دارد : تا وقتی مغز ما چنان ساخته می شود که هست ، خدا هم جایی نخواهد رفت ( بگلی ، ۲۰۰۱ ، ص ۵۹ ) . داکویلی و نیوبرگ ( ۱۹۹۹ ) دیدگاه خود را بالاهیات اعصاب ، می نامند . این کوشش ، در راستای کار پیشین آنها ، تا حد زیادی نظری است . آنها اساسا ارتباط مستقیمی میان دین و جنبه های خاصی از زیست شناسی قائل اند . موضعی که ما با آن مخالفیم. مقدار زیادی از پژوهش های اخیر نشان می دهد که وقتی کسی دعا می کند یا دچار تجربه های دینی می شود ساختارهای گوناگون مغز او فعال می شوند . این بررسی ها صرفا نشان می دهند که مغز ، چنانکه در کل رفتار دخیل است ، در نواحی شناختی ، عاطفی ، یا حرکتی نیز دخیل است . لیکن تأیید نمی کنند که این فعالیت عصبی اختصاصا برای دین پدید می آید یا صرفا ویژه کارکردهای مذهبی است . این عرصه پژوهشی مستم صلاحیت و احتیاط فراوان ، و غلبه بر اشتیاق و پسند شخصی است . هنوز بسی دور از آنیم که زیست شناسی را کلید نهایی فهم مذهب به شمار آوریم . به نظریه ای نیاز داریم که فرضیه های آزمون پذیر ایجاد کند . هیچ چیز دیگری غیر از این رضایت بخش نخواهد بود ، نیز باید به پرسش هایی بپردازیم که ممکن است به ابطال برخی اظهارات موجود در باره این موضوع بینجامد ، برای نمونه ، اگر ما ابرای دین طراحی شده ایم ، و خدا جایی نخواهد رفت ، پس چرا اعتقاد به خدا در شماری از کشورهای اروپایی غالبا بسیار ضعیف است ( بنگرید به گریلی ، ۲۰۰۲ ) ؟ کوشیده ایم نشان دهیم که دین در نظریه پردازی تکاملی و ارثی وارد شده است . بویژه ، از طریق پژوهش در نحوه عمل دستگاه عصبی ، و نیز نتایج بررسی درباره دوقلوها . این آرا و یافته های پژوهشی راه هایی را می گشاید برای فهم این نکته که دین چه نقشی در کارکرد زیست شناختی مردم دارد .

کتاب روانشناسی دین بر اساس رویکرد تجربی 

نویسنده : برنارد اسپیلکا

مترجم : دکتر محمد دهقانی

صفحه 87